Wycena wartości niematerialnych metodą kosztową

Wycena metodą kosztową inaczej zwana odtworzeniową, wykorzystywana do wyceny wartości niematerialnych opiera się o zasadę substytucyjności. Oznacza to, że stosując ją oszacowana zostaje określona kwota, jaką dane przedsiębiorstwo musiałoby wydać na zakup substytutu danego niematerialnego składnika lub jakie koszty musiałby ponieść w celu jego wytworzenia.

Charakterystyka metody kosztowej

W większości przypadków metoda kosztowa wyceny wartości niematerialnych ma charakter szacunkowy, a jej analiza opiera się na abstrahowaniu, co powoduje że przypomina majątkowy sposób wyceny. Obie metody zakładają wyznaczenie pewnej wartości, która oznacza ile dane przedsiębiorstwo musiałoby ponieść wydatków w celu nabycia lub wytworzenia danego składnika wartości niematerialnych. Same aktywa niematerialne nie posiadają własnej wartości rozumianej w taki sam sposób jak w przypadku aktywów rzeczowych. Możliwe w ich przypadku jest jedynie określenie kosztów związanych z ich uzyskaniem oraz ochroną. Jeśli wszelkie warunki i wymogi metodyczne zostaną zachowane, metoda kosztowa może dać wiarygodne i dobre rezultaty. Niemniej należy mieć na względzie, że problemem nie jest metoda, lecz przedmiot, który ma być za jej pomocą wyceniony. W przypadku aktywów niematerialnych wartość jest najczęściej trudna bądź czasami nawet niemożliwa do określenia.

Elementem kluczowym w metodzie wyceny kosztowej jest określenie skali zmniejszenia użyteczności wycenianych składników niematerialnych ze względu na ich:

  • zużycie fizyczne;
  • przestarzałość funkcjonalną;
  • zużycie technologiczne;
  • zużycie ekonomiczne.

Do przykładowych aktywów niematerialnych, które często podlegają wycenie za pomocą metod kosztowych można zaliczyć  m.in. programy komputerowe, zautomatyzowane bazy danych, receptury żywnościowe, wzory chemiczne, rysunki i dokumentację techniczna.

Metoda kosztowa

Do grupy metod kosztowych stosowanych do wyceny wartości niematerialnych zaliczamy następujące metody:

  • metoda kosztu historycznego;
  • metoda kosztu odtworzenia;
  • metoda kosztu zastąpienia.

Metoda kosztu historycznego polega na identyfikacji rzeczywistych kosztów poniesionych przy wytwarzaniu wartości niematerialnych według cen obowiązujących w dniu ich poniesienia. W metodzie kosztu odtworzenia oszacowany zostaje koszt wytworzenia identycznej wartości, przy zachowaniu porównywalnych warunków jej powstania, wykorzystanej wówczas technologii oraz warunków panujących w danym czasie i miejscu. Metoda kosztu zastąpienia jest niemal identyczna do metody kosztu odtworzenia z tą różnicą, iż wycenie podlegają koszty, które należy ponieść w celu uzyskania zamiennika dla obecnego aktywa niematerialnego. W przeciwieństwie do metody kosztu zastąpienia nie uzyskuje się kopii, lecz aktywo o podobnych parametrach i właściwościach.

Może Cię zainteresować również: Wycena firmy metodą likwidacyjną

Utrata wartości ekonomicznej

Powyższe metod wyceny uwzględniają także obliczenie w cenach bieżących kwoty utraty wartości ekonomicznej składnika niematerialnego na skutek jego dezaktualizacji technologicznej, funkcjonalnej i ekonomicznej. Oprócz powyższych metod istnieją inne, specyficzne metody, wykorzystywane do wyceny konkretnych składników niematerialnych. Przykładem jest metoda ważonych kosztów pracy wykorzystywana do określania wartości kapitału ludzkiego. Bierze ona pod uwagę następujące czynniki:

  • sumę płac w prognozowanym okresie;
  • wagę kosztów pracy;
  • czynnik dyskontowy;
  • zyskowność przedsiębiorstwa w danym okresie;
  • przeciętną zyskowność w branży w danym okresie.

Niemniej powyższy przykład wartości jaką jest kapitał ludzki może być rozpatrywany również przez pryzmat podstawowych metod kosztowych np.:

  1. w metodzie kosztu historycznego – pod uwagę brany jest koszt pozyskania o dokształcanie pracownika.
  2. w metodzie kosztu odtworzenia/zastąpienia – pod uwagę brany jest koszt odejścia pracownika, pozyskania nowego i jego dokształcenie.

Metoda kosztowa przydatna jest w szczególności w przypadku takich składników niematerialnych jak:

  • wykorzystywana siła robocza – personel;
  • systemy informacyjne;
  • sieć dystrybucji;
  • wypracowane przez firmę procedury.

Wycena metodą kosztową jest ponadto zalecana w przypadku, gdy koszty wytworzenia aktywów niematerialnych mogą być dobrze zidentyfikowane. A same aktywa są stosunkowo nowe i nieznacznie zużyte oraz gdy mają specjalne przeznaczenie. Przez ostatnią cechę należy rozumieć unikatowość aktywów ze względu np. na podmiot lub miejsce, gdzie zostały wytworzone. Takie składniki zwykle nie mają porównywalnych transakcji sprzedaży do których można by było się odnieść czy też umów licencyjnych, gdyż są rzadkim przedmiotem obrotu na rynku.

Może Cię zainteresować również: Wycena wartości niematerialnych metodą rynkową.

Wycena metodą kosztową – wady i zalety

Największymi zaletami metody kosztowej są:

  • możliwość w zebrania i ujednoliceniu informacji o strukturze kosztów poniesionych na dany składnik niematerialny;
  • logiczność i klarowność założeń metodologicznych metody;
  • możliwość identyfikacji potencjalnie najlepiej rokujących składników niematerialnych.

Znaczące wady metody kosztowej to przede wszystkim:

  • charakter szacunkowy nie pozwalający określić jednoznacznych i wysoce wiarygodnych informacji;
  • niska przydatność do niektórych aktywów, np. relacji bądź własności intelektualnej;
  • niewystarczające źródło informacji dotyczących przyszłej, precyzyjnej strategii przedsiębiorstwa oraz trudność w powiązaniu z konkretnymi  przychodami;
  • możliwe problemy przy odtworzeniu wszystkich poniesionych kosztów w przypadku braku odpowiedniej ewidencji.

KRZYSZTOF ANDRZEJ ZAWADZKI

Absolwent Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Studiów Podyplomowych w SGH w Warszawie oraz absolwent Studiów Doktoranckich z dziedziny Nauk Ekonomicznych na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie. Biegły rewident. Menadżer z wieloletnim doświadczeniem w dziedzinie finansów i rachunkowości.

Menu