Wycena wartości niematerialnych metodą rynkową

Wycena wartości niematerialnych przez przedsiębiorców to bardzo duże wyzwanie, którego realizacja może istotnie zwiększyć wartość rynkową aktywów oraz uzyskać przewagę konkurencyjną. Jednym ze stosowanych podejść do tej wyceny jest podejście oparte na  wartości rynkowej. Jego cechą charakterystyczną jest założenie, że najlepsze informacje potrzebne do wyceny dostarcza szeroko rozumiany rynek.

Idea podejścia rynkowego

Określenie wartości rynkowej zasobów niematerialnych następuje poprzez analizę zrealizowanych transakcji rynkowych, których przedmiotem były podobne aktywa. Nie należy zapominać, że zawarta w indywidualnych kontraktach cena nie zawsze jest tożsama z rzeczywistą wartością składników niematerialnych. Założenia tego podejścia często budzi wiele kontrowersji, gdyż nie ma ono ugruntowanej metodyki opisanej w literaturze naukowej. Brakuje w nim podstaw teoretycznych, a jego przeciwnicy podkreślają, że dopiero po spełnieniu dwóch czynników podejście to staje się miarodajne. Czynnikami tymi są:

  • efektywność rynków;
  • istnienie aktywów bliźniaczych, które mogą być porównywalne.

W praktyce przedsiębiorcy starają się radzić sobie z powyższymi  problemami wykorzystując często dane ogólnie dostępne z rynku spółek giełdowych, danych sektorowych, publicznych danych dot. transakcji przejęć. Niestety, aktywa niematerialne bardzo rzadko są sprzedawane oddzielnie, więc trudno porównać transakcje z ich obrotu. Stąd też podejście rynkowe stosowane jest niezwykle rzadko i przedsiębiorcy niechętnie je wykorzystują do przeprowadzenia transakcji.

Składniki niematerialne o istotnej wartości rynkowej

Aby podjąć się wyceny aktywów niematerialnych, przedsiębiorca powinien ustalić poziom istotności posiadanych składników niematerialnych. Cenne z perspektywy rynkowej będą zwłaszcza te zasoby, które budują kluczowe kompetencje firmy i zwiększają przewagę konkurencyjną. Najważniejsze cechy newralgicznych aktywów niematerialnych firmy to:

  • trwałość;
  • transparentność (łatwość do rozpoznania);
  • transferowalność (możliwość zbycia);
  • podatność na kopiowanie.

Im bardziej trwałe i transferowalne, a jednocześnie mniej transparentne i podatne na kopiowanie są aktywa, tym wyższy jest ich potencjał i jednocześnie wartość rynkowa. Ponadto, warto przeanalizować zmiany na rynku, jakie zaszły w okresie od momentu zakupu bądź wytworzenia wartości niematerialnych do momentu wyceny.

Okazuje się, że wśród wielu składników majątku przedsiębiorstwa aktywa finansowe wcale nie stanowią jego najcenniejszych zasobów. Najczęściej przedsiębiorcy wskazują na kapitał ludzki jako determinant tworzenia wartości w firmie, a tuż za nim wyszczególniane są relacje z interesariuszami. Wysoka wartość aktywów niematerialnych odnotowywana jest najczęściej w firmach usługowych i handlowych. W przedsiębiorstwach produkcyjnych zasoby te nie mają tak wysokiego znaczenia i często są zrównane z majątkiem finansowym oraz rzeczowym.

W kontekście wyceny aktywów niematerialnych ważnym elementem jest możliwość porównania zasobów własnego przedsiębiorstwa z konkurencją i możliwość ich naśladowania. Wśród najtrudniejszych do skopiowania składników niematerialnych jest kapitał ludzki. To właśnie różnorodne kompetencje oraz indywidualny zestaw cech charakteru, wiedzy i umiejętności ludzkich jest niepodrabialnym aktywem każdego przedsiębiorstwa.

Prawa własności intelektualnej

Biorąc pod uwagę, że większość niematerialnych aktywów tworzonych bądź nabywanych na rzecz danego przedsiębiorstwa jest prawnie chroniona, warto to wykorzystać i tym tropem podążyć podczas analizy rynku. W pierwszej kolejności należy zawęzić branżę do takiej, w której funkcjonuje dane prawo własności intelektualnej. Następnie należy wyszczególnić odpowiednie aktywa i porównać je z posiadanymi ze względu na:

  • przeznaczenie;
  • funkcjonowanie na tym samy rynku;
  • możliwość komercyjnego zastosowania.

Ze względu na fakt, że większość przedsiębiorstw chroni klauzulą poufności swój dorobek niematerialny, w tym także intelektualny, informacje na temat ich wartości rynkowej mogą być trudne. A często nawet niemożliwe do zdobycia. Istnieją jednak licencje, czyli upoważnienia prawne do korzystania z własności intelektualnej. Przez porównanie stawek za opłaty licencyjne można w pewnym stopniu oszacować wartość własnych aktywów niematerialnych.

Rzeczywista wartość rynkowa składników niematerialnych

Ze względu na trudności w zastosowaniu podejścia rynkowego do wyceny wartości aktywów niematerialnych i ustalenia ich wartości rynkowej, można w ramach tego podejścia dokonać próby ustalenia dla nich wartości godziwej. Wartość godziwa w ujęciu ogólnym, od wartości rynkowej różni się tym, że jest ceną w hipotetycznej transakcji pomiędzy konkretnymi stronami. Podczas gdy wartość rynkowa dotyczy bliżej nieokreślonych potencjalnych, typowych uczestników rynku. Bowiem interesy konkretnych stron mogą być nietypowe i wtedy wartość godziwa w ujęciu ogólnym będzie się różnić od wartości rynkowej. Jeśli

Często, podejście rynkowe powinno być uzupełniane przez inne techniki wyceny. Biorąc pod uwagę szereg trudności, o których była mowa powyżej, w tym już samo wskazanie wartości niematerialnych kluczowych dla przedsiębiorstwa, zaangażowanie specjalistów zewnętrznych wydaje się być niezbędne do przeprowadzenia procesu wyceny i ujawnienia w bilansie aktywów niematerialnych.

KRZYSZTOF ANDRZEJ ZAWADZKI

Absolwent Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Studiów Podyplomowych w SGH w Warszawie oraz absolwent Studiów Doktoranckich z dziedziny Nauk Ekonomicznych na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie. Biegły rewident. Menadżer z wieloletnim doświadczeniem w dziedzinie finansów i rachunkowości.

Menu